တၢ်မူအကျဲ

အဝဲအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် ဒ်ကုၢ်တဂၤအသိး, ဖဲ ၁၈၆၀ နံၣ်တဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲမ့ၢ် ဖိသၣ်ဆံးဖိ လၢအဆါဆူၣ်ဆါကဲတဂၤအဃိ, ဘၣ်တၢ်ဆါလီၤကွံာ်အီၤဆူ ကုၢ်ကစၢ်တဂၤအအိၣ်, ထဲဒၣ်ကသ့ၣ်တဒုအပှ့ၤဧိၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲအမ့ၢ်ဝဲ ခွါလိၣ်ဘိတဂၤအကတီၢ်, ထံၣ်ဘၣ်ဝဲ ပှၤဝါဖံးဖိတဖုန့ၣ် မၤသံပှၤသူဖံးဖိတဂၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤလိမၤဒိး အပူၤန့ၣ် ဖျိးစိဝဲဒၣ်လီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဆၣ်, ဖဲအဝဲပတံထီၣ် Highland University လၢ ကီၢ်စဲၣ် ကဲ(န)ဆဲး (Kansas) န့ၣ်ဒီး, မ့ၢ်လၢအဖံးအညၣ်အလွဲၢ်အဃိ, တၢ်တတူၢ်လိာ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်မၤအသးကီခဲတဖၣ်အံၤခဲလၢာ်အပူၤဒၣ်လဲာ်, ပှၤသးစၢ်တဂၤအံၤ ဟံးဃာ်ဂၢၢ်ကျၢၤ အတၢ်စူၢ်တၢ်နာ်အဒိၣ်အယိာ်လၢကစၢ်ယွၤန့ၣ်လီၤ. ကၠီး. ဝးရှ့(န)တၣ်(န) ကၤဘၤ (George Washington Carver) အသးသမူ အလံာ်စီဆှံအဆၢန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် လံာ်တၢ်ကတိၤဒိ ၃:၆, ပာ်ဖျါဝဲဒၣ်လၢ “သ့ၣ်ညါယွၤလၢ နကျဲခဲလၢာ်အပူၤတက့ၢ်. ဒီးအဝဲဒၣ်ကမၤလိၤနကျဲ” န့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်တဘျီဘျီ, ပသးကလၢၢ်ဘၣ် ဒ်ပတၢ်အိၣ်အသးတဖၣ် ဒိၣ်စိလုာ်ဘၢပှၤန့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤခီဖျိဘၣ် တၢ်မၤတံာ်တာ်ပှၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပကလဲၤဖဲလဲၣ်, ပကမၤမနုၤလဲၣ်န့ၣ် ပတသ့ၣ်ညါလၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ကတိၤဒိ…

တၢ်အိၣ်တဒၢလၢ ယွၤအပူၤ

ဖဲမူးသးဖှံလၢပျီပူၤ (outdoor concert)စးထီၣ်အကတီၢ်, မူခိၣ်ထံတလီၤစီၤဖိ ဟဲဘၣ်ယဘိးပၤန့ၣ်လီၤ. ယကွၢ်ထီၣ်မူခိၣ်, ဒီးယထံၣ်တၢ်အၢၣ်ခံးသူ လၢအလီၤဘၣ်ယိၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်, လံာ်ပျဲက့ (ticket) လၢယပှ့ၤတ့ၢ်လံန့ၣ် အပှ့ၤကလံၤဒိၣ်, ဒီးခီဖျိလၢမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတမုာ်တစဲးဖိအဃိ, ယတအဲၣ်ဒိးက့ၤဘၣ်. ဖဲန့ၣ်, သဒၢမုၢ်တဖၣ် အိးထီၣ်အသး, ဒီးပှၤပိာ်မုၣ်တဂၤ မၤဘံၣ်မၤဘၢအခိၣ်လၢ ပလးစတ့းထၢၣ်ဒၢတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလီသီၣ်သထြုးတထံၣ်, ဘူးတ့ၢ်လၢပနၢ် ကတအၢန့ၣ်ဒီး, ပှၤသးဝံၣ်တၢ်ပိာ်မုၣ်တဂၤ ဟံးထီၣ်တၢ်ကလုၢ်ဒၢ, ဒီးဃ့ကညး ကမျၢၢ်တဖၣ် လၢကလူၤဃုအိၣ်ဘံၣ်အိၣ်ဘၢပသး ဖဲတၢ်လီၢ်တတီၤတီၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲမူခိၣ်ဟဲစူၤလီၤဆူၣ်ဆူၣ်အကတီၢ်, ပလဲၤဟး, ယီၢ်ဆဲးထူကပံာ်ထံတဖၣ်အကျါ, ဒီးဃ့ၢ်သဖှိဆူ ကၠိတၢ်လိာ်ကွဲလီၢ် အတၢ်သူၣ်ထီၣ်လၢ အအိၣ်ဘူးတဖျၢၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဒီးပှၤစီစၣ်လၢအဘၣ်စီၣ်ဘၣ်အၢတဖၣ် ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အသးန့ၣ် ကယံာ်ဝဲ တခီနၣ်ရံၣ်, ဒီးကလံၤမုၢ်ကကတၢၢ်ဝဲအဂီၢ်, ပမုၢ်လၢ်ဒံးအဖၢမုၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲပဟဲက့ၤဟးထီၣ်ဆူ တၢ်ချၢန့ၣ်ဒီး, ပထံၣ်လၢ ပှၤဒ့တၢ်အူတၢ်တဖုန့ၣ် ဘိၣ်ထီၣ်စှၢၤထီၣ်က့ၤ အတၢ်ပိးတၢ်လီတဖၣ်, ဒီးကတဲာ်ကတီၤတ့ၢ်လံအသး, ဒ်သိးကက့ၤဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလၢပသးသမူ အကလံၤမုၢ်တွၤတဖၣ် ကဟဲမၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးပှၤအကတီၢ်, မ့ၢ်ပကဃ့ၢ်ဆူ တၢ်လီၢ်မတၤလဲၣ်. တၢ်သူၣ်အုးသးအုး, တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘီ, တၢ်ဆူးတၢ်ဆါ, ဒီးတၢ်သးသဘံၣ်ဘုၣ်တဖၣ်န့ၣ်…

ဃုာ်ဒီးတံၤသကိးဒ်သိးအံၤတဖၣ်...

ဖဲယမ့ၢ်ယဲပိာ်ခွါသးစၢ်တဂၤအကတီၢ်, ယနၢ်ဟူ ယတံၤသကိးမုၣ်တဂၤ လၢတၢ်နာ်န့ၢ်လီၤသးအပူၤန့ၣ် စံးဘၣ်ယၤလၢ “ယသ့ၣ်ညါနဂ့ၢ်န့ၣ် အါန့ၢ်ဒံး နသ့ၣ်ညါလီၤက့ၤနသးဒၣ်နဲ” န့ၣ်လီၤ. အတၢ်ပညိၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်လၢအဂ့ၤတကပၤဘၣ်ဆၣ်, ယမ့ၢ်ဖိသၣ်လၢအဘၣ်တၢ်လုၢ်ဖိယၤ, လၢမံးရှၢၣ်နရံၣ်သရၣ်အဃိ, ယတၢ်အိၣ်မူန့ၣ် ဘၣ်တၢ်တ့ဘှီအီၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ကီၢ်မိၢ်ပှၢ် (continent) လွံၢ်တီၤ, ဒီးလုၢ်လၢ်ဆဲးလၤလွံၢ်ကလုာ်န့ၣ်,မ့ၢ်တၢ်အိၣ်မူလၢ ပှၤကနၢ်ပၢၢ်အီၤကီဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲတသ့ၣ်ညါယၤနီၢ်နီၢ်ဘၣ်.

ဖဲ စီၤယိၤဘး အတံၤသကိး, စီၤစိဖၢ် စံၣ်ညီၣ်ပဲာ်ဖး စီၤယိၤဘး အတၢ်ကီတၢ်ခဲတဖၣ်န့ၣ် ဖျါဝဲဒ်ပှၤကူၣ်သ့ကူၣ်ဘၣ် အတၢ်ကတိၤအသိးန့ၣ်လီၤ. စီၤစိဖၢ် သံကွၢ်ဝဲဒၣ် စီၤယိၤဘးလၢ “နဃုန့ၢ် တၢ်သ့တၢ်လၢာ်အဂ့ၢ်အကျိၤ တုၤအလၢာ်ဘၣ်ကသ့ဧါ. ထီတုၤသိးဒီးမူခိၣ်” (ဘး ၁၁:၇-၈) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မတၤတဂၤ ကကတိၤဂ့ၢ်လိာ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤကသ့ဝဲဒၣ်လဲၣ်. ဘၣ်ဆၣ်, တၢ်လၢ စီၤစိဖၢ် တသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ်, တၢ်အိၣ်ဝဲလၢ စီၤယိၤဘး အသးကံၢ်ပူၤတမံၤအဂ့ၢ်န့ၣ် အဝဲကတိၤထီၣ်ဝဲဒူဒူန့ၣ်လီၤ. တၢ်အုၣ်အသးလီၤတံၢ်လီၤဆဲး တအိၣ်ဝဲဘၣ်ဆၣ်, စီၤစိဖၢ် တဲဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ် “တၢ်အၢမ့ၢ်အိၣ်လၢနစုပူၤဒီး, ကွံာ်တ့ၢ်ကွံာ်ဆူ အယံၤတက့ၢ်. ဒီးဒုးအိၣ်ဒုးဆိး တၢ်အၢတၢ်သီလၢနဒဲပူၤတဂ့ၤ.…

တၢ်စီဆှံအကျဲ

ဖဲ ကၠဲ(န)နံၣ်ဖၣ် (Jennifer) ဘၣ်ကူစါယါဘျါအသးလၢ ခိၣ်နုာ်အတၢ်သ့ဆိကမိၣ်ဘၣ်ဒိတၢ်ဆါ (dementia) စးထီၣ်သီဝံၤန့ၣ်ဒီး, ဖးလံာ်စီဆှံ တန့ၢ်ညီညီလၢၤဘၣ်အဃိ, စးထီၣ်ဒိကနၣ် လံာ်စီဆှံ, လၢတၢ်အကလုၢ်န့ၣ်လီၤ. ခဲကနံၣ်အံၤ, လံာ်စီဆှံအဆၢတဖၣ်အခီပညီန့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်အသီလၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဒိန့ၣ် အဝဲသးပ့ၤနီၣ်တၢ်ညီ, ဒီးအါစုအါဘျီန့ၣ် တသ့ၣ်ညါဝဲဒၣ် ပှၤကညီသ့ၣ်တဖၣ်လၢၤဘၣ်, ဒီးလၢအတၢ်ဆိကမိၣ်အပူၤန့ၣ်နၢ်ဟူထံၣ်မှံ ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိအမံၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအသးဒံဝ့ၤဒံဝီၤ, ဒီးပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်အကတီၢ်, အဝဲဒိးန့ၢ်ဘၣ် ယွၤအတၢ်မၤမုာ်ထီၣ်က့ၤအီၤ ဖဲအနၢ်ဟူဝဲဒၣ် ဝံယရှါယၤ အတၢ်ကစီၣ် “တၢ်စီဆှံအကျဲ,” ကအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ “ပှၤလၢအလူၤပိာ်ကျဲတဘိအံၤ” (ယရှါ ၃၅:၈) အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢကျဲတဘိအံၤအလိၤန့ၣ် ပှၤဟးဂီၤဖိအအၢအသီ, ဒီး “ဆၣ်ဖိကီၢ်ဖိလၢအဒူအဃိၤ တပိာ်ကျဲ အဝဲန့ၣ်နီတဒုဘၣ်” န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ထဲ “ပှၤလၢယွၤမၤပူၤဖျဲးတ့ၢ်အီၤတဖၣ် ကက့ၤဆူ အဟံၣ်လၢကျဲအဝဲန့ၣ်လီၤ” (:၉).

ဝံယရှါယၤ ဟ့ၣ်ခီနီၤလီၤ ကစၢ်ယွၤ အတၢ်အၢၣ်လီၤတဖၣ်ဆူ အပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် လၢအဘၣ်တၢ်စိာ်မၢကဲကုၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤဂီၢ်မုၢ်တဖၣ် ဘၣ်အိၣ်ယံၤဒီးယွၤအတၢ်လုၢ်ဟံၣ် တၢ်လီၢ်ဖဲအဝဲသ့ၣ် အသးကလၢၢ်ဘၣ် ကစၢ်ယွၤ အိၣ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်န့ၣ်, ဒီးခဲကနံၣ်အံၤ,…